از توبرکلوز چه می دانیم؟

نویسنده: داکتر عاقله امیری

بیست و چهارم مارچ – چهارم حمل- روز جهانی توبرکلوز نامیده شده است. افغانستان یکی از کشورهایی است که هنوز هم سالانه هزاران نفر در آن به توبرکلوز مبتلا می شوند. بنا بر گزارش های وزارت صحت افغانستان در سال گذشته، سالانه ۵۳ هزار نفر به توبرکلوز مبتلا شده و ده هزار تن نیز جان شان  را بر اثر این بیماری از دست می دهند. نکته قابل توجه آن است که بیشترین مبتلایان این بیماری را زنان تشکیل می دهند بطوری که از هر ۱۰۰ بیمار ۶۶ نفر آن زنان هستند. در این مقاله بر آن شدیم اطلاعات جامعی درباره این بیماری در اختیار خوانندگان قرار بدهیم.

توبرکلوز (سل) یک بیماری عفونی مسری/قابل انتقال است که توسط انواع میکوباکتری خصوصا میکوباکتری توبرکلوز (Mycobacterium tuberculosis)  که باسیل کوخ نیز نامیده می شود، بوجود می آید. توبرکلوز یکی از بیماریهای نسبتا شایع، خصوصا در کشورهای توسعه نیافته و فقیر است و احتمال بروز بیماری در تمام سنین در دوران زندگی یک فرد وجود دارد. اغلب توبرکلوز در شش ها دیده می شود اما ممکن است قسمت های دیگری از بدن مانند غدد لنفاوی، استخوان،مغز، دستگاه هاضمه، کلیه (گرده ها)، پوست، چشم و … را نیز درگیر کند.

در مورد توبرکلوز شش ها (سل ریوی) راه انتقال این بیماری هواست. اگر میکوباکتری هنگام سرفه کردن، عطسه و یا همراه با خلط بیماری که مبتلا به توبرکلوز فعال است در فضا منتشر شود می تواند به شخص دیگر منتقل شود اما برای مبتلا شدن به بیماری، باید زمان زیاد در ارتباط نزدیک با شخص بیمار بود و احتمال بیمار شدن در اثر یکبار تماس با شخص بیمار تقریبا صفر است. تمام کسانی که به توبرکلوز مبتلا هستند نیز باعث انتقال بیماری نمی شوند اگر بیمار بدرستی درمان شود در زمان کوتاهی (تقریبا دوهفته) ریسک انتقال کاهش یافته و حتی از بین می رود. از طرف دیگر احتمال دارد کسی به این باسیل آلوده شده باشد ولی هیچ نشانه ای از بیماری نداشته باشد، این شخص می تواند زمان بسیار زیاد و حتی تمام عمر حامل بیماری باقی بماند و منبع خطرناکی برای انتقال بیماری به دیگران -خصوصا کسانی که سیستم ایمنی ضعیف یا تغذیه نامناسب دارند-، باشند.

فاکتورهایی که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند عبارتند از:

–          سن بالا

–          تغذیه نادرست و ناکافی

–          آلوده بودن به ویروس HIV/ ایدز

–          دیابت (مرض شکر)

–          لوسمی و لیمفوم (سرطان های خون)

–          جراحی های معده

–          شیمی درمانی برای سرطان ها

–          درمان با کورتیکوئید ها (مثلا پردنیسون)

–          استرس، ناآرامی ها و بیماری های روحی که می توانند منجر به برهم خوردن متابولیسم و سیستم ایمنی بدن شوند.

علائم بیماری:

توبرکلوز ریوی اولیه، اغلب اوقات بدون هیچ نشانه و یا مشابه با یک سرماخوردگی است. در موارد شدید بیماری می تواند نشانه هایی مثل:

–          تب

–          عرق کردن در شب

–          سرفه همراه با خلط (ممکن است خون آلود باشد)

–          ضعف عمومی بدن و احساس خستگی

–          کم شدن وزن

–          درد در قفسه سینه

داشته باشد. در صورت داشتن این نشانه ها حتما باید به پزشک متخصص مراجعه نمود و تحت درمان قرار گرفت. بهتر است درمان توبرکلوز با بستری شدن در شفاخانه آغاز شود چون برای درمان نیاز به آنتی بیوتیک هایی با دوز بالا و در زمان معین است و بهتر است بیمار تا زمانی که ناقل بیماری است از دیگران جدا نگهداشته شود. پروسه درمان طولانی مدت است (حداقل شش ماه و می تواند تا یکسال و در مواردی حتی تا یک سال و نیم ادامه پیدا کند). توبرکلوز اگر بدرستی تداوی شود قابل درمان است و بدون دارو درمان نمی شود.  تغذیه بیمار مبتلا به توبرکلوز هم نقش مهمی در درمان دارد. مواد غذایی بیمار باید در مرحله اول متنوع بوده و شامل محصولات غنی از آلبومین (گوشت، ماهی، پنیر، تخم مرغ)، کربوهیدارت ها، چربی ها و سبزیجات باشد.

اشتباهاتی که نباید انجام داد:

–          باسیل توبرکلوز حفره هایی در شش ها ایجاد می کند، بدون مصرف دارو این حفره ها بزرگ و بزرگتر می شوند و شخص در اثر نارسایی تنفسی و یا خونریزی (که همراه با سرفه کردن خارج می شود و می تواند حتی باعث خفگی شود) جانش را از دست خواهد داد. بدون آنتی بیوتیک درمان دیگری برای توبرکلوز وجود ندارد.

–          در توبرکلوز چند نوع آنتی بیوتیک بطور همزمان (ایزونیازید، ریفامپی سین، پیرازین آمید، اتامبو تول، استرپتو می سین) تجویز می شود اگر بیمار یکی یا چند نوع از آنتی بیوتیک را بنا به دلایلی قطع کند و تنها بخشی از دارو ها را مصرف کند باعث مقاوم شدن باسیل در برابر آنتی بیوتیک شده و بیماری اش وخیم ترشده ودرمان نیز بسیار مشکل تر می شود.

–          درمان با آنتی بیوتیک حداقل شش ماه باید دوام پیدا کند، اگر شخصی بنا به هردلیلی دارو را زودتر از زمان معین قطع کند، حفره های ایجاد شده در شش ها از وجود باکتری ها پاک (استریل) نشده و پس از مدتی دوباره بیماری عود می کند.

–          گرم نگه داشتن بیش از اندازه و دوری از آفتاب و هوای تازه در درمان بیماری موثر نبوده، بلکه آفتاب یکی از مهمترین عوامل از بین برنده باسیل توبرکلوز می باشد.

پیشگیری:

بهداشت و تغذیه مناسب مبنای داشتن بدنی سالم است. برای تقویت سیستم ایمنی و کسب توانایی لازم برای مقابله با عوامل بیماری زا و از جمله باسیل توبرکلوز باید به ورزش و تندرستی اهمیت داد. با شناختن منابع بیماری از حیوانات و انسانهای بیمار دوری کرد. مناسب ترین واکسن استفاده شده برعلیه توبرکلوز امروزه واکسن ب ث ژ می باشد که توانایی پیشگیری از فرم های بسیارخطرناک توبرکلوز در کودکان را دارد اما با آنهم همیشه از بروز بیماری جلوگیری نمی کند.

متاسفانه از آنجا که توبرکلوز بیماری “بهداشت نامناسب” شناخته می شود اکثر مردم از تشخیص و دانسته شدن بیماری شان شرم و هراس داشته و می ترسند که از جامعه طرد شوند به همین علت برای تشخیص بیماری و درمانش اقدام نمی کنند. خوب است بدانیم توبرکلوز یک مشکل شخصی نبوده بلکه یک مشکل جدی در صحت عامه است و پیشگیری و درمان آن کیفیت زندگی را در جامعه تحت تاثیر قرار می دهد.

Share Button

One Response to از توبرکلوز چه می دانیم؟

  1. دکترصاحب بزرگوار سلام واحترامات مرا پذیراشوید.
    یک سوال دارم . چرادرمرض سل یاتبرکلوزیک مقدارآب ومایعات دروجود بخصوص شش هاوبطن جمع می گردد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *